Wat is Legionella?


MVO parnerlogo

De Legionella bacterie is een aerobe, gramnegatieve staafvormige bacterie van de familie Legionellaceae, waarvan er nog diverse ondersoorten zijn.
In alle oppervlaktewater, grondwater en drinkwater kan de legionellabacterie van nature in kleine hoeveelheden voorkomen.
De bacterie is een ééncellig organisme dat niet met het blote oog te zien is. De afmetingen zijn ongeveer een lengte tussen de 2 en 20 micrometer en een diameter van 0,3 tot 0,9 micrometer.
De belangrijkste soorten legionellabacteriën zijn de Legionella pneumophila serotype 1, Legionella pneumophila serotype 2-14 en de Legionella non-pneumophila.


Legionellabacteriën groeien graag in de slijmlagen die zich in waterleidingen kunnen vormen. Deze slijmlaag wordt biofilm genoemd. Biofilm is eigenlijk een verzameling flora en fauna in microformaat die aan de binnenkant van een waterleiding kan groeien. Ook in sediment met algengroei voelen legionellabacteriën zich thuis.
Met sediment wordt het bezinksel van zwevende deeltjes in het water bedoeld. In de biofilm en/of sedimenten bevinden zich vaak veel voedingsstoffen waardoor de legionellabacterie zich snel kan vermenigvuldigen. Voedingsstoffen voor de legionellabacteriën zijn onder andere ijzerverbindingen, verscheidene aminozuren en organische verbindingen. Een bacterie vermenigvuldigt zich door celdeling. De bacterie splitst zich als het ware in tweeën. Bij groei kan de hoeveelheid bacteriën exponentieel toenemen. De groei houdt op wanneer er niet genoeg voedingsstoffen beschikbaar zijn, of als de omstandigheden niet meer optimaal zijn.
Het water waarin de bacterie leeft moet zuurstofrijk zijn, een zuurgraad hebben tussen de pH5,5 en 9,2 en het liefst een temperatuur tussen de 30 en 40ºC hebben. Dan neemt de hoeveelheid bacteriën het snelst toe.
Bij temperaturen hoger dan 60ºC , een lage pH waarde (2,2), zuurstofarm water en/of in een droog milieu sterven de bacteriën.


Bepaalde grotere ééncellige organismen, zoals amoeben, voeden zich met kleinere bacteriën. Zij nemen ook legionellabacteriën op. De legionellabacteriën leven echter verder in de amoeben en vermenigvuldigen zich in de amoebe tot deze barst.
De tijd dat de legionellabacteriën in de amoebe zijn, zijn ze in de meeste tests niet zichtbaar en lijkt het of de bacteriën niet of nauwelijks in het water aanwezig zijn. Na het barsten van de amoebe zijn er ploseling juist extra veel bacteriën in het water.
De hoeveelheid legionellabacteriën in water wordt gemeten in kolonie vormende eenheden per liter water. Een kolonie vormende eenheid is één of meerdere cellen waaruit een kluitje cellen ontstaan is wat zichtbaar is op een vaste voedingsbodem en een schaaltje.



Wat is Legionellose? Wat is veteranenziekte?


Door het inademen van waternevel kan men hiermee legionellabacteriën inademen. De bacteriën kunnen zich bevinden in de waternevel.
In de longen kan de legionellabacterie zich vermenigvuldigen en zorgen dat men ziek wordt. Na het inademen van de bacteriën, de besmetting, kan het 2 tot 19 dagen duren voordat er symptomen zichtbaar en/of voelbaar zijn.
Bij het drinken van water is besmetting niet mogelijk, ook is de ziekte niet overdraagbaar van mens tot mens. Van contact met een persoon die de veteranenziekte heeft wordt men niet ziek.


De ziekte begint vaak met gewone griepverschijnselen zoals hoesten, spierpijn, matige koorts, soms neurologische klachten en soms buikgriepachtige klachten, waarna het kan uitlopen in hoge koorts met een zeer ernstige longontsteking. De ziekte wordt Legionellose of ook wel de veteranenziekte genoemd.
Bij Legionella Pneumonie (veteranenziekte) is er sprake van longontsteking, neuropsychologische stoornissen, hoge koorts en hoesten.
Deze vorm van Legionellose kan een dodelijke afloop hebben! Herstel van Legionella Pneumonie kan maanden tot jaren duren.
Na ontslag uit het ziekenhuis, hebben legionellosepatiënten nog lang last van klachten zoals geheugenproblemen, vermoeidheid, spierpijn, concentratieproblemen en darmklachten. Het is daarom vaak niet mogelijk om het leven te hervatten zoals voor de besmetting.


Als bij een legionellabesmetting alleen de griepachtige verschijnselen voorkomen maar geen longontsteking, dan word het Pontiac Fever genoemd.
Pontiac Fever begint vaak al na 36 tot 48 uur waarna na 2 tot 7 dagen spontaan herstel optreed. Pontiac Fever en Legionellose komen zelden tegelijk in één epidemie voor. Pontiac fever is niet dodelijk, Legionellose kan wel dodelijk zijn als de patiënt niet tijdig met antibiotica wordt behandeld.
Niet iedereen wordt ziek van het inademen van de legionellabacteriën. Mensen met een verzwakt afweersysteem hebben de grootste kans om ziek te worden. Daarnaast hebben mensen die roken, drinken en ouderen een verhoogde kans waarbij mannen weer 2.5 keer meer kans hebben om ziek te worden dan vrouwen.
Gemiddeld worden er per jaar ongeveer 800 mensen opgenomen in ziekenhuizen met de veteranenziekte. Dit is een schatting van de Gezondheidsraad zoals gepubliceerd in het advies uit 2003.


Douches, whirlpools, koeltorens voor airco-installaties en zwembadattracties vormen de grootste groep met punten in gebouwen waar waterverneveling optreedt. Wastafelkranen, keukenkranen, wasmachinekranen en toiletten zorgen vrijwel niet voor verneveling.



Historie


De eerste keer dat er legionella is vastgesteld, is in 1976. Na een bijeenkomst van Amerikaanse legerveteranen bleken er 221 personen een longontsteking te hebben opgelopen waarvan 34 uiteindelijk overleden. Na maandenlang onderzoek bleken een bepaalde soort bacteriën hiervan de oorzaak te zijn.
Deze soort bacteriën kreeg toen de naam Legionella en de ziekte werd Legionellose of veteranenziekte genoemd.
Hoewel onbekend, was de bacterie niet nieuw. In bewaard materiaal van eerdere epidemieën en ziektegevallen met een onbegrepen longontsteking kon worden aangetoond dat Legionella de oorzaak was.


In Nederland is de ziekte Legionellose voor het eerst op grote schaal vastgesteld in een grote epidemie in 1999. Eerder zijn er wel individuele gevallen vastgesteld sinds 1977.
Met name in ziekenhuizen. Dit betroffen maar een aantal gevallen per jaar.
In 1986 adviseerde de Gezondheidsraad om warmwaterinstallaties op 60ºC af te stellen en werd een meldingsplicht geadviseerd voor Legionellose. Tussen 1986 en 1999 werden er ongeveer 45 patiënten per jaar gemeld.
Het is aannemelijk dat dit een onderrapportage is, mede door onderdiagnose te wijten aan de onbekendheid van Legionellose.
Tijdens de Westfriese Flora in Bovenkarspel in eind februari 1999 werden ongeveer 250 bezoekers ziek waarvan 32 mensen zijn overleden.
In die tijd was er bij artsen weinig tot geen bekendheid met Legionella. Veel zieken werden naar huis gestuurd met de mededeling dat ze maar een paracetamol moesten innemen. Na veel aandringen werden deze zieken uiteindelijk opgenomen in het ziekenhuis.
De artsen hebben hier intensief onderzoek verricht omdat bleek dat deze patiënten erg snel “instabiel” bleken. Een nog niet gevalideerde test van een assistent in opleiding in de microbiologie gaf de oorzaak aan: Legionella pneumophila.
Daarna is uit onderzoek onder de patiënten vastgesteld waar de bron zich bevond. Het bleek een whirlpool te zijn op de Westfriese Flora in Bovenkarspel. Toen dit éénmaal was vastgesteld kon nationaal een oproep gedaan worden om mensen die hier aanwezig waren en zich ziek voelden te laten testen op legionella.
Hierdoor is het aantal doden beperkt gebleven. De mensen die het hebben overleefd, kampen nog steeds met een verminderde gezondheid. Legionella tast naast de longen ook andere organen aan.
Velen zijn voor een deel afgekeurd en kunnen nog steeds niet hun leven oppakken zoals het voor de ziekte was.


Hierna is het onderzoek en de wetgeving met betrekking tot het voorkomen van de ziekte in een stroomversnelling geraakt.
In 2002 werd de tijdelijke wetgeving met betrekking tot legionellapreventie van kracht. Door voortschrijdend onderzoek door onder andere TNO en de RIVM zijn nieuwe regels opgesteld.
Dit resulteerde in de nieuwe Drinkwaterwet die in juni 2011 van kracht werd. In de tussentijd zijn de betrokken partijen bewust gemaakt van de risico’s en van de maatregelen om legionellabesmettingen te voorkomen.
Met betrokken partijen wordt bedoeld onder andere de gebouweneigenaren van ziekenhuizen, zorgcentra, installatiebedrijven, artsen, enzovoort.


Per jaar is een toename van het aantal meldingen van besmet water en gevallen van Legionellose te bespeuren sinds 1999. Dit wordt mogelijk veroorzaakt door een paar factoren: een grotere bekendheid, betere detectie, het toenemen van het aantal “luxe installaties” zoals koeling en whirlpools en een betere isolatie van gebouwen en door toepassing vloerverwarming waardoor koudwaterleidingen worden opgewarmd.
In 2006 vond er wederom een grote besmetting plaats. 31 mensen werden ziek en er werd Legionellose vastgesteld. Er overleden 3 mensen aan deze ziekte.
De veroorzaker was een koeltoren bij Amsterdam Centraal station, waarvan al bekend was dat het onderhoud achterstallig was. Omdat in 2006 wel voldoende bekendheid was betreffende het fenomeen Legionella en hoe het te voorkomen is, werden door de rechtbank wel schuldigen aangewezen.
De partijen die wisten dat er onderhoud gepleegd moest worden en dit hadden nagelaten, zijn veroordeeld tot celstraf en/of boetes.


In 2006 was er buiten de koeltoren ook een piek in de jaarlijkse geregistreerde gevallen van Legionellose te bespeuren.
Het vermoeden bestaat dat dit verband houdt met een aantal hittegolven en een aantal zeer natte maanden. Dit verband wordt nog wetenschappelijk onderzocht.

Genie Legionella Beheer
Totaaloplossingen in Legionellapreventie Legionella Online

  • Bedrijfsweg 16  1613 DX  Grootebroek  
  • 0228-322070
BRL6010   ISO9001 MVO partner